In de etalage van boekhandel/uitgeverij Bijleveld, gelegen aan het st.Jans Kerkhof hier te Utrecht, zag ik dat het boekje 'Wandelen' van Frederic Gros opnieuw is uitgegeven. Ik moet zeggen dat dat een goede zaak is. Het boekje werd 13 jaar eerder al vertaald en uitgegeven.
'Wandelen' is werkelijk een van de aardigste, meest onderhoudende en meest vermakelijke werkjes over filosofie die ik ken. In korte hoofdstukjes beschrijft Gros de voordelen van het wandelen, een bezigheid die het denken stimuleert, en die de wandelaar, voor de duur van de wandeling althans, los maakt van al zijn verplichtingen en zorgen.
Geweldig ('sieraden') zijn de hoofdstukjes over Nietzsche en Kant. Nietzsche schreef en dacht met de voet, Kant wandelde uit plicht.
'(...) bij Nietzsche is [wandelen] een lofzang op de voet. Hij schrijft niet met de hand alleen. 'Mijn voet is schrijflustig als geen een.' (Gros, Wandelen, editie 2013, p.28)
'De boeken van schrijvers die gevangen zitten tussen muren (...) zijn onverteerbaar en log. (...) Het zijn net ganzen: met citaten vetgemest, met verwijzingen volgepropt, met noten log gemaakt. Ze zijn lijvig, zwaarwichtig en worden langzaam, verveeld en met moeite gelezen. Ze bestaan uit andere boeken, omdat ze zinnen vergelijken met andere zinnen, herhalen wat andere boeken al hebben gezegd over wat nog weer andere boeken verteld hebben./ De man die al wandelend een boek schept, is daarentegen vrij van banden, zijn gedachtegang is geen slaaf van andere boekdelen, niet log geworden door verificaties, niet overladen met gedachten van anderen. Geen rekenschap af hoeven leggen, aan niemand. Slechts denken (...) (idem, p27)
Het is lang geleden dat ik 'Wandelen' heb aangeschaft en gelezen; het is sindsdien één van die boekjes waar je geen afscheid van wilt nemen en dat je graag in een verloren ogenblik uit de kast pakt om er weer een enkele bladzijde in te lezen.
In de nieuwe uitgave zijn illustraties opgenomen -geen idee of deze illustraties mooi zijn, ik moet het, zoals gezegd, stellen met de editie van 2013- en een aantal nieuwe hoofdstukjes. Ik heb het vermoeden dat in ieder geval een paar mensen, net als ik, opgewekt zullen worden door het lezen van dit uiterst onderhoudende en wijze boekje
(De prijs van het boek is 24 euro: dat is niet goedkoop; je kunt eens kijken naar een tweedehands exemplaar op 'boekwinkeltjes' of anders kun je eerst even het exemplaar uit de openbare bibliotheek lenen; als je de editie van 2013 op de kop kunt tikken heeft dat wel een voordeel: het is een klein boekje dat gemakkelijk meekan in de wandeltas; de nieuwe uitgave leek mij groter en (dus) zwaarder; overigens ook te krijgen als ebook).
17 opmerkingen:
Loopje
Ik heb net een stukje gewandeld met mijn hond. Een ommetje van enige omvang.
Onder het lopen bedacht ik me dat wandelen toch iets anders is dan fietsen. Bij fietsen moet je veel meer opletten dan bij wandelen. Maar of dat nou een Grote Gedachte was waarvan Nietzsche wel eens last had?
Maar wandelt u zelf wel eens? En filosofeert u dan een beetje? Bijvoorbeeld over Michel Foucault, wiens teksten worden bezorgd door Gros?
En dan de Walking Blues. Bijvoorbeeld van Robert Johnson. Onrust die de arme mens voortdrijft. Maar gelukkig rijmt op Walking Blues: walking shoes. Of neem On the Road Again van Canned Heat. Maar wandelen is wellicht mooier zonder muziek dan met. Alleen luisteren naar jezelf.
RV, ja, ik wandel veel. Ik sta meestal vroeg op -ergens tussen vier en halfvijf; de laatste tijd dichter bij de klok van vier, ik weet niet waarom dat zo is- en studeer dan tot in de vroege middag (tegenwoordig minder lang dan pakweg twintig jaar geleden: je vermogen om je aandacht langdurig op een taak te richten neemt af, naar ik vrees). In de middag ga ik dan lopen. Ik heb een aantal vaste routes in de stad (één voert bijvoorbeeld langs tweehands winkels, waar je tweedehands boeken en muziekjes kunt kopen voor weinig geld: die route is voor de dinsdag). Op de dagen dat ik moet werken fiets ik naar school (en ik ben het niet met je eens: op de fiets kun je goed denken, ik krijg veel invallen als ik fiets- tegenwoordig zijn het geen grote ideeën meer overigens, eerder kleine aanvullingen of zinswendingen die het schemer net iets meer verlichten). In de weekenden maken wij lange wandelingen, zeker als we in Drenthe zijn.
Ik denk nooit na over Foucault: filosofie is zo'n wijd landschap, daar valt zoveel in te doen, dat ik vermoedelijk over 99% van alle filosofische onderwerpen geen behoorlijke opinie heb. Beroepshalve verdiep ik mij wel wat in (moderne) Franse en Duitse continentale denkers, omdat hun theorieën beschreven worden in de schoolboeken. Maar hun manier van filosoferen spreekt me niet aan. Ik heb er moeite mee dat ze zo weinig in detail denken. Niet dat ik hun gedachten niet interessant vind overigens, maar ik weet vaak niet wat ik er van moet denken.
Habermas
Zojuist een stukje gewandeld met de hond. Ik kwam thuis, nam plaats achter de pc en las dat Habermas is overleden. Op eerbiedwaardige leeftijd. Wat vond Habermas van Foucault? In elk geval had Habermas zo zijn kritiek op het postmodernisme. Net als Scruton. Terwijl Scruton in plotiek opzicht nogal conservatief was.
Overwegingen bij het gebruik van LLM's
De 'Copy-Paste' Fraude: Een student of medewerker die AI-output niet kan verdedigen of uitleggen, begaat geen technologische fout, maar een intellectuele tekortkoming. Wie publiceert, is eigenaar van de inhoud—ongeacht de bron.
Onderwijs als Filter, niet als Sluis: In een wereld vol AI-content is de taak van de docent niet langer het leveren van informatie, maar het aanleren van de kunst van de curatie. Een docent die AI verbiedt, ontzegt zijn leerlingen de belangrijkste vaardigheid van deze eeuw.
De Houdbaarheidsdatum van de Docent: Een docent die weigert te leren hoe hij LLM’s kritisch inzet, is als een wiskundeleraar die de rekenmachine negeert: nostalgisch, maar functioneel analfabeet en ongeschikt voor modern onderwijs.
Bert: en wat is het verband met het boekje van Gros? Is het gebruik van denkmachines op één of andere wijze vastgeknoopt aan 'Wandelen'?
Jan-Auke,
Mijn bijdrage was een antwoord op jouw kritiek op het gebruik van "denkmachines" in een blog die je verwijderd hebt.
Als je vraagt wat dit te maken heeft met de blog waarin je zelf de "denkmachine" Gros aan het woord laat dan zie je misschien dat er wel degelijk een zeker verband is.
Als je al wandelend of fietsend ongestoord je gedachtenstroom volgt dan ontgaat het je blijkbaar dat die gevoed wordt door wat je ergens gelezen hebt in "andere boekdelen" die je blijkbaar niet beschouwt als "gedachten van anderen".
Ik geloof niet dat ik hier jouw woorden verdraai maar wel de betekenis ervan laat zien.
Dat je daarover geen rekenschap af hoeft te leggen klopt, zolang je je gedachten maar voor je houdt.
Zodra je die gedachten publiceert moet je die kunnen verdedigen omdat je die tot je eigen gedachten hebt gemaakt.
Ik doe dat precies andersom want ik creëer een verdedigbaar denkbeeld en probeer dit te laten beoordelen door anderen. Omdat ik al mijn kameraden met wie ik dit vroeger kon bespreken overleefd heb wend ik mij nu tot anderen (zoals jij) maar tussen hen neemt AI tegenwoordig een zeer belangrijke plaats in vanwege de onmenselijk grote encyclopedische kennis waar die gebruik van kan maken.
Bert, Gros is toch geen denkmachine? Het verschil is dat Gros al zijn gedachten produceerde op slechts een boterham en een glaasje water; een denkmachine heeft daar een heel windmolenpark en een stuwmeer voor nodig- en dan nog blijft het een dom apparaat dat je voorliegt, literatuur verzint, verkeerde verbanden legt en iedereen naar de mond praat. Maar genoeg over denkmachine's, wie weet komen we er nog wel eens over te spreken.
Mijn ChatGPT schrijft over zichzelf:
Geen “denkmachine” in klassieke zin
Eerder: probabilistische taalgenerator met brede kennisrepresentatie.
Sterk: patroonherkenning, taal, analogieën
Zwak: strikte logica, consistente wereldmodellen, waarheidsbewaking
Ik zou graag een dialoog voortzetten over QM
Jan, ik ben niet bevoegd om te spreken over kwantummechanica: een echt gesprek over dat onderwerp kun je met mij niet voeren. Ik lees alleen nauwkeurig wat de geleerden zeggen en dat zeg ik ze dan na (of niet). Misschien vind je voor die behoefte wel soelaas bij een machine? Je moet echter tegen de machine zeggen dat je zakelijk en kritisch commentaar wilt, anders blijft hij je vleien: dan roept hij bij alles wat je zegt: maar dat is fantastisch, je ideeën komen overeen met die van Joop en Klaas en Peter (terwijl dat vaak niet of nauwelijks echt het geval is). Al die machines zijn zo geprogrammeerd dat ze je dopamine afgifte maximaal stimuleren en je zo lang mogelijk bezig houden. Bedenk: die machines worden bediend door mensen die het niet echt goed met je voor hebben. Het zijn kwaadaardige psychologen die je zo snel mogelijk afhankelijk willen maken van hun machines. Beter lees je gewoon boeken of artikelen op papier of op een saaie ereader. -Overigens, aangezien jij wetenschap pas leuk vindt als deze de gewone saaie gang van zaken overtreft: wellicht zijn de boeken van J.A.Scott Kelson goed aan jou besteed. Deze meneer werkt de theorie/filosofie van Bohr over de betekenis van QM verder uit. Met name in het boek 'The squiggle sense' leeft hij zich lekker uit.
Jan-Auke,
Ik ben het met Gros eens dat vrij kunnen denken een zegen is.
Ik fiets en wandel minder dan vroeger maar in het kleine kamertje waar ik ongestoord af moet wachten op de dingen die komen gaan zijn mij heel wat ideeën in de schoot geworpen.
Waarom wij bv. denken dat sommige dingen onmogelijk zijn kan worden verklaard doordat we talloze malen hebben gezien dat er voldoende verklaringen voor schijnbare tegenstrijdigheden gevonden kunnen worden.
Het achterliggende mechanisme staat bekend als Bayesiaanse gevolgtrekking waarbij een zekerheid door nieuwe ervaringen groter of kleiner wordt zodat die uiteindelijk in de buurt van 0 of 1 terecht komt of daar ergens tussenin.
We kennen veel zekerheden die door dit mechanisme ontstaan zijn. Als kind hadden we al snel door dat sommige dingen niet kunnen. Als een deur dicht is kunnen we er niet door maar wanneer een illusionist ons wilde laten geloven dat hij dat wel kon was dat onbegrijpelijk maar geloven deden we dat niet.
De zekerheid van Platoonse waarheden is praktisch 0 en de zekerheid dat een contradictie waar is is vrijwel 1.
De zekerheid of iets goed of kwaad is, bevindt zich daar tussenin.
Het laatste idee wat ik aan het uitwerken ben is Triadisch Realisme
Dit is een originele filosofische positie die de som van 3 realiteiten is:
1. Subjectieve Bayesiaanse zekerheid
2. Wetenschappelijke Bayesiaanse zekerheid
3. Creatief vermogen.
* Het smokkelt geen bewustzijn impliciet binnen zoals bij bestaande cognitieve filosofieën
* Het is volledig
* Het is toetsbaar
Desgewenst kan ik daar meer over zeggen.
Excuus. Er was stront aan de knikker toen ik schreef dat de zekerheid dat een contradictie waar is vrijwel 1 is. Dat zal wel gelegen hebben aan dat kleine kamertje. Het moet natuurlijk 0 zijn.
Beste Jan Auke,
Je schrijft dat je niet bevoegd bent om over kwantummechanica te spreken, maar tegelijk lees je de literatuur zorgvuldig waarbij je sommige posities wel en andere niet overneemt. Daarmee neem je feitelijk al deel aan het gesprek, zij het via selectie en interpretatie.
De interessante vraag is dan: op grond waarvan kies je tussen die verschillende wetenschappelijke stemmen? Want juist daar zit het probleem. Binnen de kwantummechanica bestaan meerdere interpretaties van dezelfde wiskundige basis die een verschillend wereldbeeld impliceren.
Mijn indruk is dat het vaak misgaat wanneer het epistemische (wat we kunnen weten en berekenen) wordt verward met het ontische (wat er gebeurt). Een eenvoudige analogie: er wordt een kogel afgeschoten en vrijwel direct zie je de inslag. Dat je het traject niet kunt waarnemen, betekent niet dat er geen traject is, maar alleen dat het buiten je meetbereik ligt. De uitspraak “we kunnen er niets over zeggen” is dan geen fysische, maar een van de vele filosofische keuzes.
Bij de golf-deeltje dualiteit zie je iets anders maar vergelijkbaars. Het formalisme werkt uitstekend, maar de interpretatie raakt verstrikt zodra men het model gelijkstelt aan de werkelijkheid zelf. Dan wordt kennis -over- de werkelijkheid leidend, in plaats van de werkelijkheid waarop die kennis betrekking heeft. Ik zou dat onderscheid willen formuleren in termen van zelfevidente noèsis (direct inzicht) tegenover dianoia (discursief denken) .
Juist jouw kennis van de verschillende filosofische posities zou kunnen helpen om die lagen uit elkaar te houden: wat is berekening, wat is interpretatie, en waar sluipt het wereldbeeld naar binnen. Vanuit technische ervaring kan ik die fenomenologische laag concreet maken zoals mijn laatste bijdrage hierover, die is verwijderd. Als je wilt herplaats ik die.
Met vriendelijke groet,
JanD
Jan, dat ligt iets subtieler: ik heb een beredeneerde visie op de logica- en die visie stemt overeen met een lezing van deskundigen in de natuurkunde. Verder reikt mijn bevoegdheid niet en ik zal daar dan ook mijn vingers niet aan branden. (Je kunt hier toch die denkmachines voor gebruiken: leef je uit zolang het nog kan, ze zullen over niet al te lange tijd niet meer gratis beschikbaar zijn- nu kun je ze zelfs nog tegen elkaar uitspelen als je een antwoord niet vertrouwt).
Jan Auke
Je aschrijft: “Al die machines zijn zo geprogrammeerd dat ze je dopamine afgifte maximaal stimuleren en je zo lang mogelijk bezig houden. Bedenk: die machines worden bediend door mensen die het niet echt goed met je voor hebben. Het zijn kwaadaardige psychologen die je zo snel mogelijk afhankelijk willen maken van hun machines. Beter lees je gewoon boeken of artikelen op papier of op een saaie ereader.”
Volgens mij is het niet zo somber als je schetst. Het wordt niet bediend door kwaadaardige psychologen: het zijn algorithmen die met psychologische kennis geprogrammeerd zijn om veel geld te verdienen. Ik heb overigens een betaald abonnement van een + variant van chatgpt waarbij ik zijn persoonlijkheid heb gedresseerd en hij veel van mijn vragen en opvattingen heeft verwerkt in een vectorveld. Wat betreft het lezen van boeken, dat lukt me niet zo goed: ik val snel in slaap. Maar het voordeel van Chatgpt is dat hij veel meer weet dan jij met al die boeken kennis. Wel is zijn diepte en consistentie: beperkt (geen stabiel wereldmodel, gevoelig voor contradicties)
– Waarheidsbewaking: extern afhankelijk (broncontrole ontbreekt intern) Je noemt het nog steeds consequent “denk machines”, maar dat klopt echt niet. Bij het denken hoort begrip en dat heeft een machine niet. Ik heb al geschreven:
Geen “denkmachine” in klassieke zin
Eerder: probabilistische taalgenerator met brede kennisrepresentatie.
Sterk: patroonherkenning, taal, analogieën
Zwak: strikte logica, consistente wereldmodellen, waarheidsbewaking
Dus als je wat leest van mij: het komt voort uit mijn begripsvermogen en opvattingen. En deels uit opzoekwerk van mijn chatgpt slaaf. Ik draag de verantwoording.
Groet van JanD
Jan, ik moest om de volgende zin wel een beetje grinniken: '..het zijn algorithmen die met psychologische kennis geprogrammeerd zijn om veel geld te verdienen. Ik heb overigens een betaald abonnement...' :) -Jaja...
Tja, wat moet ik er verder van zeggen? Als je graag met zo'n machine werkt: mijn zegen heb je. Zinvol lijkt het me niet: je kunt me dan beter eenvoudigweg de prompt sturen -die is korter: dan haal ik die zelf wel door een machine, dat werkt wel zo economisch.
Denkmachines maken het ons in het onderwijs wel lastig. Ik heb mijn onderwijs er inmiddels op aangepast. Ik laat de leerlingen de teksten thuis lezen en zet ze in het lokaal -met de pen- aan het werk: ik wil geen computer, geen ipad en geen mobiel zien in het lokaal. Jullie mogen van mij wel dom en lui worden, mijn leerlingen niet: ik wil dat ze goed leren studeren, lezen en schrijven.
Jan
Ik dacht al bij dat betalen, dat wordt een reactie :-) Overigens is het niet zo eenvoudig een prompt aan je te geven en dat je het door zo'n zoekmachine gooit. Ik ben lang bezig, om mijn vele associaties te verwoorden, toetsen, de taalfouten eruit te halen, af en toe google en een boek raadplegen, namen die ik vergeten ben (daar ben ik heel erg goed in) te achterhalen. Dus: met een inhoudelijke of desnoods een chaotische beschrijving kan ik dankzij de chatGPT als domme zoek assistent me helpen. Het resultaat leest toch wel beter dan zonder zo'n machine! Mijn dochter is een specialist erin, gebruikt het in haar vak en heeft me voor mijn verjaardag een jaar geleden het abonnement voor een maandje kado gedaan met uitleg. Daardoor ben ik er aan verslaafd geraakt. Vooral fijn bij de computer problemen. En ook om grafieken te produceren van het regelgedrag van mijn zelfontworpen en gebouwde zonneboiler en gemakkelijker programmeren en nog veel meer.
Ik begrijp jouw didactische aanpak, maar die werkt dus niet mij in deze leeftijdsfase. En om dan te zeggen dat ik dom wordt, het lijkt er juist op dat ik slimmer wordt vindt ik. En Jan houd toch op met te zeggen dat het een denkmachine is. Eerst definiëren wat denken dan is, je mag wel zeggen een kunstmatig brein. Want een brein kan (volgens mij dan als niet-naturalist) niet denken, dat mist begrip, wijsheid en bewustzijn (manas, buddhi en atman)
Groet van JanD
Een reactie posten