zaterdag 12 september 2026

Probeersel

Wat te denken van het volgende gedachte-experiment:

stel je een toekomst voor waarin alle machines die mogelijkerwijs bedacht en geconstrueerd kunnen worden vervaardigd zijn.

Welke menselijke faculteit is dan niet gemechaniseerd/geautomatiseerd? De opzet van dit experiment is om te achterhalen welke vermogens essentieel zijn voor de mens: dat zijn de taken die niet door een machine kunnen worden uitgevoerd. 

Mijn vermoeden is dat machines één taak niet zullen kunnen verrichten en dat is: ethisch handelen. Zwaarden, machinegeweren en drones kunnen mensen gruwelijke wonden toebrengen, maar ze kunnen niet oordelen over het kwaad dat ze aanrichten.

Begrip voor ethisch handelen vereist 'n organisch lichaam, 'n bepaald verstand, bewustzijn en emoties: je moet gebouwd zijn als een mens, je moet vatbaar zijn voor fijne, gelukkige omstandigheden én voor kwade, akelige omstandigheden (je kunt alleen een ethisch wezen zijn in een wereld van goed én kwaad).

Stel je voor dat je een robot bouwt met een kunstmatig idee van pijn en verdriet: dan nog is er geen sprake van een ethisch wezen. Zoals wij ons niet kunnen verplaatsen in een dier dat de wereld 'ziet' dankzij echolocatie, zo kan een machine zich niet verplaatsen in de ethische beleving van een mens.

Het (reken-) werk van ons verstand en de arbeid van onze noeste handen zullen echter op termijn wel worden vervangen door machines.

2 opmerkingen:

Bert Morriën zei

Ethiek komt niet uit de lucht vallen. Probleem Mensen (PM hebben problemen en kunnen die kenbaar maken. Hulp Mensen (HM) kunnen problemen oplossen of dragelijk maken. PM die niets tegenover HM stellen terwijl ze dat wel kunnen worden niet gewaardeerd. De meeste mensen willen gewaardeerd worden maar sommige maakt dat niet uit. Dat vinden we immoreel.
Machines gebruiken woorden die voor mensen betekenis hebben in de zin dat die bij mensen gebaseerd zijn op zintuiglijke waarneming.
Voor machines
ontlenen woorden hun betekenis aan relaties die ze met andere woorden hebben. Dat is wat ze geleerd hebben.
Mensen kennen die relaties ook en gebruiken die om denkbeelden snel in taal om te zetten.
Machines kunnen menselijke denkbeelden extrapoleren en het resultaat daarvan ook snel in woorden omzetten. Daarin ontbreekt ieder gevoel. Dat maakt machines amoreel.
Gödel's werk is ook amoreel omdat ook hij menselijke uitspraken van .gevoel ontdeed.
Empirische wetenschap is ook amoreel omdat hun taal weliswaar ook op gevoel gebaseerd is, maar niet op menselijk gevoel.
Alleen mensen kunnen immoreel handelen. Het is immoreel een kind een geladen pistool te geven maar het is ook immoreel om een machine de controle over een gevaarlijk wapen te geven.

Bert Morriën zei

Jan-Auke,

Nog eens over moraal gesproken.

LLM's worden door ons gecreëerd – gevormd door onze gedachten en gebaseerd op onze verankering in de werkelijkheid – waarbij ze onze zinnen extrapoleren zonder rekening te houden met die verankering. Ze maken gebruik van onze manier van taalproductie. Hun encyclopedische kennis is de onmenselijk grote som van die van ons. Wie er geen gebruik van maakt blijft achter.

De geschiedenis leert dat het mensen zijn die de mensheid bedreigen. Als 87-jarige die nog beelden uit WW2 op zijn netvlies heeft staan kan ik dat be-amen als weinig anderen.
Historisch gezien zijn we bij elke grote technologische doorbraak -van de boekdrukkunst tot de atoombom- bang geweest voor de machine zelf. Maar de geschiedenis leert dat de machine slechts de versterker is. De atoombom splitste atomen op basis van natuurwetten; het waren menselijke leiders die besloten ze op steden te gooien.