Het kan niet lastig zijn om onze toestand -aan onszelf- te beschrijven: we zijn natuurlijke wezens in een natuurlijke wereld. We hebben geen lichaam maar we zijn een lichaam.
Ons lichaam is gevoelig voor plezier en pijn. We zijn, als wezens van vlees en bloed, aan elkaars goedheid/slechtheid overgeleverd. We zijn aanraakbaar, zichtbaar,- we zijn elkaar 'gegeven'. We zijn juist door onze lichamelijke, natuurlijke gesteldheid verantwoordelijk voor elkaar.
De natuurlijke wereld is een ethische schepping: het is een menging van kwaad en goed. Je kunt niet verdedigen dat de wereld louter goed is, je kunt niet verdedigen dat de wereld louter slecht is.
Alles wat we doen en alles wat we laten draait om de vraag: brengt mijn handelen schade toe aan een ander (belichaamd) mens. De vraag die je dientengevolge aan je zelf moet stellen bij al je plannen: hoe vermijd ik dat ik anderen pijn doe, hoe versterk ik hun geluk. Elke handeling is ethisch, alles wat je zegt en doet kan/zal een ander schaden of zalven. Loop voorzichtig, trap de ander niet op de ziel.
Niemand kan zich onttrekken aan de natuurlijke, menselijke zedelijke gesteldheid. Heel de wereld is zo gebouwd dat alles in het licht staat van goed en kwaad.
De grondslag van onze denkwijze is geheel gericht op het beoordelen van andermans en eigen handelingen. Onze denkwijze is zo bemeten dat we onze handelingen kunnen bepalen en de gevolgen van onze handelingen kunnen beoordelen. We denken om te handelen, we zijn 'ontworpen' om te handelen: en elke handeling beïnvloedt 'aarde en medemens'. Want de natuur is zo aangelegd dat wij haar kunnen 'raken': we zijn als lichaam opgenomen in een fysisch weefsel van oorzaak en gevolg [1].
Het is onmogelijk om te ontkennen dat je gedrag ethisch geladen is. Zelfs als je onverschillig wilt leven en slechts je eigen -ook al is het op bescheiden schaal- beperkte leven wilt leiden, zijn je daden van invloed op de wereld en op anderen.
Objectief, neutraal leven is uitgesloten. Het is uitgesloten dat iemand een niet-ethisch leven zal beginnen. Alle mensen zijn gevangen in de 'ethische tredmolen van het bestaan'.
Wie de werkelijkheid beziet in 'religieus' licht heeft een beter beeld van de werkelijkheid -in die zin dat dit inzicht rationeel goed te verdedigen is- dan wie haar hoopt te kunnen reduceren tot een zelfstandige fysische structuur: een cognitief beperkt dier kan dit fysicalisme niet verdedigen (wie weet dat zijn ogen slechts (bij wijze van spreken) de halve wereld zien, kan deze halve waarneming niet versterken tot het beeld van de hele werkelijkheid. Uit een halve waarneming volgt geen volledig wereldbeeld.)
[1] Mijn verhaal over de ethische gesteldheid van de mens is allesbehalve origineel: je vindt dit inzicht bij tal van filosofen, uit de periode van de oudheid tot de periode van de 'nieuwste nieuwheid'. Wel zal elke filosoof dit inzicht op zijn eigen wijze 'kruiden' (je brengt het inzicht op smaak). Dat doe ik ook. Ik benadruk dat zelfs onze cognitie/ratio op 'ethische' leest geschoeid is: zelfs onze meest basale logica is bedoeld om te handelen, om het lichaam -dat ethische vehikel- te bedienen. Uitgesloten derde en non-contradictie bepalen onze denkwijze omdat wij onze plannen moeten uitvoeren (en het uitvoeren van plannen is dan weer een ethische activiteit).
-----
Tenslotte: we moeten het nog even hebben over de scherpe randjes van de bovenstaande bijdrage.
Je zou het volgende kunnen tegenwerpen: onze ethische gesteldheid -die niet kan worden ontkend- is zelf een product van de natuur. Je mag haar daarom niet in verband brengen met metafysisch/religieus gedachtegoed.
Ik ben het zeker eens met het inzicht dat wij een product van de natuur zijn en dat -ipso facto- ook onze ethische gesteldheid een product is van de natuur. Ik ben het echter niet eens met de conclusie dat wij uitsluitend het product zijn van de natuur.
Wie zegt dat onze ethische gesteldheid uitsluitend het product is van de natuur heeft een universele modale regel nodig die hem zegt hoe de modale orde de werkelijkheid beperkt. Onze klassieke denkwijze is ongeschikt om te dienen als universele modale regel en een alternatief is niet voorhanden. Het gevolg is dat onze klassieke 'modale kaart' van de werkelijkheid explodeert en wij letterlijk alles voor waar moeten houden. Ook al gaat dit ons begrip te boven. (Ons begrip is slechts zo rijk als noodzakelijk is om verantwoord en ethisch te handelen).
Geen opmerkingen:
Een reactie posten