Hoe prachtig zijn deze zinnen:
"De kritiek op de moraal is zelf van een hoog zedelijk gehalte." - "De zin voor waarheid zelf een van de machtigste bloeivormen van de moraliteitszin." [En daarmee heeft de moraal] "zichzelf de strop om de hals gelegd waarmee ze geworgd kan worden - de zelfmoord van de moraal is haar eigen morele eis."
Nietzsche lijkt te willen zeggen dat wie werkelijk bewogen wordt door de moraal de moraal moet afschaffen. De tegenspraak in deze opmerkelijke zin maakt de morele handeling die Nietzsche ons oplegt niet uitvoerbaar. Want als je de moraal afschaft -waartoe de zin ons oproept- dan maal je niet om de moraal en hoef je haar niet af te schaffen; maar als je haar niet afschaft, dan wil je wel voldoen aan de moraal en moet je haar afschaffen.
Merk nu op dat een dergelijke 'knoop' in de uitvoering ook de mensen parten speelt die menen dat ze God moreel verantwoordelijk kunnen houden voor het kwaad in de wereld.
Wie bijvoorbeeld moreel verontwaardigd is over het kwaad in de wereld -ik vind het immoreel dat God kanker geeft aan mensen (denk aan de hartverscheurende strijd van Lieke Marsman)- stelt impliciet dat de moraal 'een groot goed is': zo belangrijk zelfs dat het een (zeer) sterk argument is tegen het geloof in God.
Echter als God mensen heeft geschapen die kanker kunnen krijgen, dan schiep hij ook mensen die deze ziekte moreel kunnen veroordelen. En dat laatste is dan weer een groot goed. Wie wil werkelijk onze zin voor goed en kwaad opgeven?
Stel echter dat God luistert naar onze klacht en de zin voor goed en kwaad inderdaad wegneemt uit ons gemoed/verstand. Het gevolg van die ingreep is dat de kanker die mensen doodt geen kwaad meer is. Je zult een moreel besef moeten hebben om kanker te kunnen veroordelen/beoordelen als een kwaad.
Mensen sterven in deze van de moraal beroofde/bevrijde wereld nog steeds een pijnlijke dood, maar het is dan een dood die we God moreel niet kunnen verwijten: eenvoudigweg omdat we er geen weet van hebben. We zijn blind voor goed en kwaad, we ontberen de nodige ethische concepten ('wat niet weet wat niet deert').
Kun je -dat is nu de filosofische vraag- God werkelijk (redelijkerwijs) verwijten dat de wereld een ethische wereld is van goed én kwaad?
1 opmerking:
Ethiek als sociale pragmatiek
Geen enkele samenleving kan zonder ethiek, sociale gedragsregels. Een samenleving zonder ethiek is een strijd van allen tegen allen en moordt zichzelf uit. Vergelijk de sociale theorie van Hobbes. Ook onontdekte Amazone-stammen hebben zo hun interne sociale regels.
Nu valt er uiteraard te twisten over welke regels men wil. Mijns inziens kan men het beste die regels opstellen via redelijk overleg met iedereen. Kortom via democratie, geëigende instituten en eerdere afspraken. Nietzsche noemt dit denigrerend kudde-instinct. Maar ja, hij was dan ook een eenzame ziekelijke schaap in slecht zittende wolfskleren die wel loeide maar niet echt beet.
Autoverkeer zonder verkeersregels lijdt tot een overvloed aan dodelijke ongelukken. En dat zou je als samenleving niet moeten willen. Maar Nietzsche dacht er wellicht anders over. Rij elkaar maar lekker aan de lopende en rijdende band dood. Maar de profeet Nietzsche had nog nooit automobielen gezien. Zeker ook niet in zijn profetieën.
Je kunt bij ethiek een beroep doen op de veronderstelde ethiek van je God. Maar je mag, vind ik, je eigen theocratische ethiek niet voorschrijven aan de democratie waarvan je deel uitmaakt.
En ach, ergens in de Bijbel zegt de veronderstelde God dat hij ook de schepper is van al het kwaad. Er gebeurt niets buiten God om.
Wellicht is de heer Riemersma blij met de contradictie dat God zowel het Goede als het Kwade is. God, zijn naam is Janus en zijn profeet Jan-A. :)
Een reactie posten