Volgens mij is er iets mis met dit argument. In ieder geval is dit argument verenigbaar met de volgende bewering:
Wij kunnen ware, consistente theorieën opstellen als de werkelijkheid triviaal is (want als elke bewering waar is, dan is het mogelijk om ware, consistente theorieën op te stellen).
Het probleem met het trivialisme is echter dat het dan onmogelijk is om onware theorieën op te stellen: in een wereld waarin alles mogelijk is is alles waar: waarom is het dan niet mogelijk om op een vliegend tapijt naar mars te reizen? Of kanker te genezen middels een knipoogje?
Dit tegenargument slaat echter de plank mis. Als alles mogelijk is, is het ook mogelijk dat er een wereld is waarin je niet op een vliegend tapijt naar mars kunt en waarin je kanker niet kunt genezen met een knipoog.
Wij worden met een bepaalde denkwijze geboren: het is mijn overtuiging dat onze denkmachine, het brein, een klassiek-logische werking heeft. Een klassiek-logisch brein is exclusief: we houden één antwoord voor waar en alle andere antwoorden voor onwaar. In een triviale wereld schept een exclusief werkend brein zo één pad van ware, consistente antwoorden; alle antwoorden buiten dit pad worden voor onwaar gehouden (terwijl ze, vanuit het perspectief van de trivialist, wél waar zijn: hij ziet de werkelijkheid als één groot 'bad' van waarheden).
Nu is het trivialisme een formele theorie. We begrijpen wel wat het trivialisme is en hoe we het moeten definiëren. Feitelijk is het trivialisme een variatie op de klassieke logica.
Het is ook mogelijk dat de werkelijkheid zelf niet consistent is, niet triviaal, maar onbevattelijk. Als we ons afvragen hoe de werkelijkheid zelf geordend is, dan is 'onbevattelijk' bovendien de meest voor de hand liggen verklaring. Het enige wat je hoeft te doen om te mogen concluderen dat de werkelijkheid onbevattelijk is, is vaststellen dat onze denkwijze 'structureel' is maar beperkt.
Tenslotte: het argument dat wij alleen ware, consistente theorieën kunnen opstellen in een consistente werkelijkheid lijkt mij -zeker gegeven de mogelijke alternatieven- ongeldig. Wezens met een klassieke denkwijze zullen [noodgedwongen] consistente theorieën opstellen; als je dan poneert dat deze consistente theorieën betrouwbaar zijn omdat de werkelijkheid zelf consistent is, dan is je verklaring niet beter dan de beroemde verklaring van Pangloss: een slaapmiddel werkt omdat ze een slaapverwekkende werking heeft.
5 opmerkingen:
Ik denk van niet
Ik denk niet dat we geboren worden met een logisch, consistent werkend, denkapparaat. Want als we er wel mee geboren zijn, konden we nooit op het idee komen dat sommige beweringen van ons contradictoir zijn.
Wel zijn we behept met coherentie. Probeer maar eens volkomen incoherent te denken. Dat lukt niemand. Ook waanzinnigen niet. Denk maar eens: piep, knars, bonk ....%_#). Zelfs als u dit leest, probeert u hieraan enige betekenis, coherentie te geven.
We hebben enige paradoxaliteit van node om creatief te denken,. Heus.
En hoe verklaart u dat menig filosofisch stelsel paradoxen bevat?
Neen, we zijn geen Homo Logicus. We zijn eerder Homo Paradoxalis. Oftewel Homo Fabulans.
Ik begrijp niet goed hoe u aan uw these komt dat wij logisch denkende wezens zijn. Is dat een these van de cognitiewetenschap? De these dat ons denken strikt algoritmisch is?
Vergelijk ook de Strange Loops van Hofstadter. Dat woordje "ik" heeft nogal een paradoxaal trekje.
En wellicht is het godsidee een contradictie.
Iets anders is natuurlijk het vraagstuk of er misschien ware contradicties zijn. Maar uw these dat wij logisch denkende mechanismes zijn, is onwaar. Onwaar vanwege de historische feiten aangaande onze denkcultuur.
Beste Jan Auke
Een trouwe lezer, gaf mij een hint: “ Jan heeft weer iets geschreven. “ snel lezen dus.
Prachtig, de door jou geopperde mogelijkheid “…. dat de werkelijkheid onbevattelijk is”: dat is mijn basis overtuiging/ervaring. Maar de gehele zin: “Het is ook mogelijk dat de werkelijkheid zelf niet consistent is, niet triviaal, maar onbevattelijk.” Klopt volgens mij, naar de letter, niet.
Wanneer de werkelijkheid onbevattelijk is, dan kan best die werkelijkheid zowel consistent als niet consistent zijn en zowel triviaal als niet triviaal.
Hier raken we aan jouw eerder artikel: “Het vetorecht van de basiswetten”, waar ik het beargumenteerd niet mee eens ben. En dat heeft alles te maken met wat we als werkelijkheid ervaren.
Vriendelijke groet van JanD
RV, coherentie veronderstelt consistentie: conceptueel is je betoog dus zelf niet consistent. Maar je hebt gelijk: hier valt lang en uitgebreid over te kissebissen. Ik stel voor dat we dit -tot nader orde- niet gaan doen.
JanD, je schrijft: [Wanneer de werkelijkheid onbevattelijk is, dan kan best die werkelijkheid zowel consistent als niet consistent zijn en zowel triviaal als niet triviaal.]
Als je het echter zo formuleert, dan is het juist weer een vorm van trivialisme. En op het trivialisme heeft ons verstand dan wel weer greep.
Beste Jan Auke
Je begrijpt me niet goed.
Ik schreef “dat de werkelijkheid onbevattelijk is, is mijn basis overtuiging/ervaring.”
Die -ervaring- kan je niet reduceren tot een logisch-taal-woordspelletje! En dat deed je, helaas, gezien jouw woorden: “Als je het echter zo formuleert”.
Ik ‘formuleerde’ niet: ik gebruikte onze deficiënte logische taal niet als “formule”. Ik gebruikte het als communicatie middel van mens tot mens. De mens die veel, heel veel meer is dan zijn lichamelijkheid en verstand. Ik probeerde om naar iets te verwijzen, de ervaring van het onnoembare. Wittgenstein misschien zo ongeveer: feiten kun je zeggen/schrijven, maar betekenis alleen tonen.
Wat ik bedoelde is niet plat logisch gedefinieerd trivialisme. Ik verwees naar “Tao dat gezegd kan worden is niet Tao dat begaan wordt”. of neem de volgende term: “het basho” van Kitaro Nishida: ---De ruimte, die niet ruimtelijk is, waarin eenheid verschijnt nog voor de dualiteit---
Dat is wat ik ervoer toen ik las dat je sprak over “onbevattelijk”.
En ik ben het 100% met je eens, als een mens “dat uitsluitend met zijn brein of met formele logica probeert te bevatten.
Vriendelijke groet van JanD
Een reactie posten