Wie les geeft over Kant -de filosoof die de wereld verdeelde in het noumenale en het fenomenale- stuit altijd, bij jonge mensen, op het probleem dat ze zich bij de noumenale wereld niets kunnen voorstellen.
We leven immers 'volop' in de wereld die we kunnen waarnemen en begrijpen. Een wereld die buiten onze waarneming staat is non-existent.
Mensen vinden het ook lastig om te begrijpen dat je kijkt met je 'verbeelding': je beziet de wereld met je denkbeelden. Je bent ziende blind voor de dingen die je niet begrijpt.
De hersenen zijn grofweg te verdelen in drie grote 'blokken'. Het motorische systeem, het waarnemingssysteem en het controlesysteem.
Het waarnemingssysteem bestaat uit je zintuigen én uit je denkbeelden. Je kijkt naar de wereld met je 'wereldbeeld'. Alle zaken die niet op begrepen wijze in je wereldbeeld -je georganiseerde verzameling denkbeelden- voorkomen, worden door jou niet 'gezien'.
Je noemt dit fenomeen de theorie-geladenheid van de waarneming.
Een mooi voorbeeld van de wijze waarop je blind kunt zijn voor de dingen die je niet begrijpt wordt gedemonstreerd door het egeltje.
Het egeltje is blind voor het denkbeeld 'auto'. Het weet niet dat een auto een groot, zwaar object is, dat een vast traject volgt -en dit met hoge snelheid aflegt- en dat alles wat haar voor de wielen komt platwalst.
Steekt het egeltje de weg over en hoort het een ongebruikelijk geluid, dan rolt het zich op tot een schattig bolletje met stekels. Omdat het beestje letterlijk blind is voor het concept auto, hoort ze wel geluiden, maar weet ze niet wát ze hoort- en daarom reageert ze niet adequaat. Ze 'ziet' het gevaar niet. Ze doet juist het domste wat je in een dergelijke situatie kunt doen: ze rolt zich op en gaat stil op de weg zitten, precies voor de wielen van de auto.
Zo kun je 'blind' zijn voor dingen die bestaan. Je neemt zaken wel zintuigelijk waar, maar je begrip is blind voor de echte betekenis van het object dat je waarneemt.
Het fenomenale voertuig wordt wel waargenomen door het egeltje, maar het noumenale voertuig niet.
Hoe meer je weet, hoe meer je ziet. Kent echter je verstand absolute grenzen, dan zul je nooit de wereld in haar geheel doorgronden.
Zo dacht Kant dat de mens door de beperkte werking van zijn eigen verstand blijvend 'blind' is voor de werkelijkheid.
1 opmerking:
Jan-Auke,
[Hoe meer je weet, hoe meer je ziet. Kent echter je verstand absolute grenzen, dan zul je nooit de wereld in haar geheel doorgronden.]
Blijkbaar hebben mensen als Richard Feynman en Niels Bohr Kant serieus genomen.
Het brein gebruikt Bayesiaanse gevolgtrekking waarbij iedere waarneming een aanpassing veroorzaakt van de zekerheid dat die waarneming juist is.
Die zekerheid kan de waarden 0 of 1 benaderen maar nooit bereiken maar daarom ontgaat ons de onbetwijfelbare realiteit.
We kunnen niet zeggen of iets al dan niet reëel is.
We kunnen hooguit bepalen of iets bruikbaar is.
Alleen als we iets gecreëerd hebben is dat per definitie reëel.
Feynman zei ooit treffend: "Ik kan leven met twijfel en onzekerheid en niet weten. Ik denk dat het veel interessanter is om te leven in niet-weten dan om antwoorden te hebben die misschien fout zijn." 1)
Hij zei ook: "Wat ik niet kan creëren, begrijp ik niet." 2)
Bronnen
1). "I can live with doubt and uncertainty..."
Deze bekende uitspraak komt uit het interview voor het BBC-programma Horizon uit 1981, getiteld "[The Pleasure of Finding Things Out](https://www.bbc.co.uk/programmes/p018w6y5)".
* De context: Feynman legt hierin uit dat hij liever vragen heeft die hij niet kan beantwoorden, dan antwoorden die niet in twijfel mogen worden getrokken. Hij stelt dat wetenschappelijke kennis bestaat uit uitspraken met verschillende gradaties van zekerheid: sommigen bijna onzeker, sommigen bijna zeker, maar geen enkele absoluut zeker.
* De exacte quote: "I can live with doubt and uncertainty and not knowing. I think it's much more interesting to live not knowing than to have answers which might be wrong."
2.) "What I cannot create, I do not understand."
Deze tekst werd na zijn overlijden in 1988 aangetroffen op zijn schoolbord in zijn werkkamer aan Caltech.
* De betekenis: Voor Feynman betekende dit dat je een theorie of natuurkundig fenomeen pas echt begrijpt als je het vanaf de basis (first principles) zelf kunt afleiden of "opbouwen" op een leeg vel papier. Het wordt vaak geciteerd door onderzoekers in de kunstmatige intelligentie als motivatie voor generatieve modellen: om iets te begrijpen, moet je het kunnen simuleren of creëren.
* Waar te vinden: Een foto van dit schoolbord is gearchiveerd door het [California Institute of Technology (Caltech)](https://medium.com/@kevinmkchin/not-invented-here-966cc6304ba8).
Een reactie posten