(voor Rudi, met wie ik nooit meer ga twisten, want hij betaalt de thee niet)
Bewijs:
Iemand schrijft de volgende formules op het bord:
1. |- A & niet-A
2. |- niet (A & niet-A)
3. |- A & niet-A
4. |- niet (A & niet-A)
enz.
Deze oneindige reeks is zelf als zodanig niet 'onlogisch' -ze is formeel niet strijdig met een andere reeks. (Om dat te bewijzen zou je een logisch systeem/model van reeksen nodig hebben).
Dus: als fysici feitelijk regelmatige patronen verwerken [Heisenbergs matrix is louter en alleen gebaseerd op de regelmatige patronen van lichtspectra en kwantumsprongen] en deze statistisch/wiskundig zo kunnen prepareren dat de test per saldo klopt, dan nog bewijst dit niet dat de werkelijkheid logisch geordend is.
8 opmerkingen:
Haha, schurk! Stuur maar een tikkie 馃槆 Waarom moet t eigenlijk een oneindige reeks zijn?
Welnee, hoeft niet- als er maar sprake is van een patroon. Je kunt het ook met jouw voorbeelden doen: je geeft iemand een strooptest woord, daarna nog 茅茅n, en dan een gewoon kleurwoord; en dat herhaal je tweemaal: dat is voldoende. Neurologisch onderzoek naar logica vind je o.a. in artikelen van Goel maar indirect ook in alle artikelen over zintuigelijke rivaliteit. En Gr眉nbaum over athe茂sme vind je in Holt 'why does the world exist'
Beste Jan Auke
Ik heb bewondering voor je diepgaande kennis van logica. Ik ken de notatie zelfs niet. Maar je verlangt van de lezertjes wel dat ze zich inlezen en je begrijpen. Dus dat was een hele klus voor mij. Het kost wel tijd en ik kan het begrip erover moeilijk “vasthouden”. Op de eerste plaats, ik voel meteen en heb daarna begrepen dat het, zoals gebruikelijk bij jou, goed methodologisch formeel en logisch in elkaar zit. Mijn complimenten.
Maar nu de inhoud, “regelmaat” in het dagelijkse leven wordt meestal temporeel bedoeld, dus dat viel me meteen op. Je snapt wel: omdat ik de chronologische kloktijd niet als werkelijk ervaar. Dus..... dat wordt zoeken en zoeken hoe ik dat verantwoord in jouw denken kan vertellen. Dus tracht te voorkomen dat je mij schurk gaat noemen zoals Rudi tegen jou.
Ik hoop dat je het niet vervelend vindt als ik even in herhaling val. Er is een verschil tussen de a-tijd en b-tijd bij mc Taggert. Einstein, vele wetenschappers en filosofen volgen de b-tijd. Eenvoudige mensen kunnen wel zeggen: “Goh, dat moment duurde een eeuwigheid.” Dat is een psychologische tijd en geen kloktijd. Die temporele ervaring wordt een categoriefout in relatie met jouw structurele toepasbaarheid van formele relaties op empirische patronen.
Psychologisch-subjectieve tijd kan fenomenologisch zo’n logische reeks doorbreken, omdat zij:
-discontinu is
- niet-lineair kan zijn
- sprongen, stilstand of gelijktijdigheid kan ervaren
- dromen of lacunes kan invoegen.*
Daardoor kan een subject:
– de (al of niet) oneindige herhaling van logische stappen niet als opeenvolging ervaren.
waardoor de “reeks” haar bindende kracht verliest.
In dat geval is de logische reeks geen noodzakelijke structuur van de werkelijkheid, maar een cognitieve projectie op ervaring.
Ik heb begrepen dat het te maken heeft met de tijdsfilosofie van Henri Bergson (dur茅e). Dit sluit aan bij posities waarin tijd niet primordiaal is, maar ontstaat binnen ervaring of bewustzijn. Leuk dat ik die man heb leren kennen door jouw stukje te bestuderen. Die dur茅e ervaar ik wel af en toe, maar meer precies bij de: retentie (net-verleden dat nog meegaat) en protentie (anticipatie van wat komt) zoals fenomenologisch geanalyseerd bij Edmund Husserl. Weer iemand die ik wat dat betreft goed kan begrijpen hoewel ik tot nu toe alleen maar van zijn naam gehoord heb.
Dus conclusie: de vage suggestie dat het een ontologische claim is, is dus onjuist: het hangt af hoe je de “tijd” ervaart: primordiaal of als een werkelijkheid's dimensie. Dus dat zijn twee waarheden volgens mij die naast elkaar bestaan, afhankelijk van wat je gelooft. Of beiden zoals ik.
Toegift,
regelmatige patronen bij Heisenbergs matrix, zijn voor hem Platonisch. Dus voor hem uitsluitend logisch/wiskundig ontologisch. Voor mij is dat slechts een ervaring's- of overtuigingsstructuur, niet ontologisch. Vandaar dat ik de filosofie van impliciete orde van David Bohm prefereer. Die is niet, mijn inziens, in het kader van golf-deeltjes dualiteit. De impliciete orde van hem nijgt, m.i. naar holisme en staat toch samenhang van delen toe.
*zie het boek: “Waar was ik toen ik er niet was.” van Joke Hermsen.
Met vriendelijke groet van JanD
JanD, helaas is bewondering voor mijn 'diepgaande kennis' van de logica niet terecht. Mijn logische vaardigheden vallen hopeloos in het niet bij die van de vrouwen/mannen aan de universiteit (zoals bijvoorbeeld Emanuel). Het aantal fouten dat ik weet te maken in een eenvoudige logische som is niet eens te tellen op de vingers van twee handen. Ik ben dan ook geen logicus (ik zou dat graag geweest zijn). Ik beperk me daarom maar tot de filosofie van de logica, dat vak is voor mij al lastig genoeg.
Dan inhoudelijk: ik weet eigenlijk niet of reeksen en patronen 'temporeel' zijn. Ik denk eerder dat ze abstract zijn, maar dat ze door ons temporeel/ruimtelijk worden weergegeven.
Ik ben op de hoogte van Bergsons idee van de tijd en McTaggart (je zou het verschil tussen Bergson en Einstein kunnen weergeven als 'beleefde tijd/doorleefde tijd' en 'gemeten tijd'- of niet?) Wist je overigens dat Einstein en Bergson een openbare discussie gevoerd hebben over de tijd: zie Canales, The physicist and the Philosopher).
Even een opheldering: de heer R., die de thee niet wil betalen, verdedigde de stelling dat als je bepaalde fenomenen kunt beheersen -bijvoorbeeld omdat je regelmatige patronen wiskundig kunt manipuleren- dit impliceert dat de wereld logisch geordend is. Daar ben ik het niet mee eens. Regelmaat op zich wordt door de basiswetten niet bepaald. Het doet voor de portee van de twist dus ook niet zoveel terzake wat de status van patronen/reeksen is, zolang we een patroon/reeks maar kunnen noteren.
(David Bohm: ik heb begrepen dat zijn idee -eigenlijk het idee van de Broglie- dat een deeltje het traject van een golf volgt, theoretisch niet zo vruchtbaar is: je kunt er maar weinig zaken mee berekenen: moet even opzoeken waar ik dat nou weer vandaan heb).
Wist je dat ...
Heidegger ooit Carnap heeft ontmoet? Op een congres of zoiets, meen ik. Of er sprake was van enige conversatie? Geen flauw idee.
In ieder geval schreef Heidegger veel over de tijd, de subjectieve tijdsbeleving. Zijn hoofdwerk heet immers "Sein und Zeit".
Als Jan D. over de tijdsbeleving wil mediteren, dan heb ik meer tips.
Bijvoorbeeld de passage over Bergsons tijdsvisie in Russels "History of Western Philosophy". Nogmaals, dat dikke boek, dat wellicht Russell de Nobelprijs voor Literatuur opleverde, is thans in mooie ouderwetse vertaling voor een prikje te koop. Trouwens, zou Trump ook de Nobelprijs voor Literatuur willen?
Van Bergson naar Borges. Borges, die af en toe een soort literaire amateurfilosoof was, schreef nogal veel over de tijdsbeleving. Soms probeerde hij zelfs de tijd te ontkennen. Ongeveer op de manier waarop Hume de oorzakelijkheid probeerde te ontkennen.
Ik heb nog eventjes de tijd. Dus hups naar Descartes over de tijd. Volgens hem is ons bewustzijn in tijd opgetrokken. Onze gedachtes bevinden zich niet naast elkaar maar na elkaar, aldus Descartes. De buitenwereld is ruimtematig, de binnenwereld is tijdmatig. En zo, nou ja mede zo, kwam Descartes op een aparte onstoffelijke substantie voor het bewustzijn.
Ook Kant maakte tijd vrij om over de tijd na te denken. Hij zei zoiets dat wij de concepten van tijd en ruimte eerst in onze geest ontwikkelden, ze daarna op de buitenwereld projecteerden en dat die concepten zo goed werkten dat ze wel noodzakelijk waar moesten zijn. Al met al sloot hij aan bij de theorie van Newton die de absolute tijd en de absolute ruimte propageerden.
De theorie van Newton werd echter later vervangen door die van Einstein. Hij betrok tijd en ruimte op elkaar en schafte hun rechtlijnige absoluutheid af.
Maar naast de buitenwereldse tijd, de objectivitijd, is er uiteraard altijd nog de subjectivitijd, onze persoonlijke tijdsbeleving. Maar mogen we onze persoonlijke subjectivitijd naief op de buitenwereld projecteren? Of zou onze subjectivitijd toch een soort grillig uitvloeisel zijn van de objectivitijd?
En regelmaat? Ach ja, er is enige regelmaat. Maar niet zoveel als sommigen wensen.
Beste Bert en Jan-Auke
Over bewustzijn, denken en het “harde probleem”.
Ik ben ook niet goed thuis in het debat over de filosofie van de geest. Maar ik heb er toch een eigen mening over. En die raakt mijns inziens ook aan de inhoud van widerutsjoch.
Zoals een schilder zijn gereedschap, kwast en verf en het canvas, goed moet kennen, vind ik dat een filosoof ook zijn gereedschap, het denken, goed moet kennen. Daarbij is het denken niet slechts het middel waarmee gedacht wordt, maar vormt het tegelijk het resultaat 茅n de voorwaarde van wat verschijnt. Dit is geen toevallige dubbelrol, maar een constitutieve cirkel: denken kan alleen functioneren door zichzelf reeds te veronderstellen, en kan daarom nooit buiten zijn eigen grond treden.
Voor mij bestaat het harde probleem niet omdat bewustzijn v贸贸r het denken ervaren wordt. Daarom is het secundaire denken hier defici毛nt (niet pejoratief): het kan niet begrijpen wat primair is aan zichzelf. Dat vraag ik dan aan chatgpt met de kennis van “het” over “mij”:
1. Jij ontkent het harde probleem principieel: het ontstaat alleen binnen een kader dat bewustzijn als afgeleid van denken of materie beschouwt.
2. Bewustzijn wordt door jou prereflexief ervaren: v贸贸r conceptvorming, v贸贸r inner speech, v贸贸r elke verklarende laag.
3. Denken is secundair en instrumenteel: het ordent, benoemt en abstraheert wat reeds gegeven is, maar kan zijn eigen voorwaarde niet funderen.
4. Het vermeende “begrijpen” van bewustzijn door denken is daarom circulair: denken probeert te verklaren wat het zelf al veronderstelt.
5. Het defici毛nte zit niet in de complexiteit van het probleem, maar in de methode: analytisch denken wordt toegepast buiten zijn geldigheidsbereik.
6. Het harde probleem is voor jou geen ontologisch raadsel, maar een artefact van een verkeerd vertrekpunt.
7. Waar de materialist zegt “we begrijpen nog niet hoe”, zeg jij “dit is principieel niet te begrijpen op die manier”.
8. Bewustzijn is geen object van kennis maar de voorwaarde van elke mogelijke kennis.
Met vriendelijke groet van JanD
Ditjes en datjes, zusjes en zootjes
De heer Riemersma schrijft dat hij niet zo goed thuis is in de filosofie van de geest. Daar geloof ik niets van. Maar ik denk dat hij er nu eventjes geen zin heeft in dat onderwerp.
Alle goede filosofie is denken over het denken.
Volgens Locke worden we als een zwart onbeschreven leitje geboren. Volgens Descartes worden we geboren met aangeboren idee毛n.
Maar we worden geboren met het Algemeen Menselijk OnderscheidingsVermogen. Ieder met zijn eigen versie en creatieve potenties. Ook dieren hebben een onderscheidingsvermogen. Maar grofmaziger dan het onze.
We onderscheiden tussen binnen- en buitenwereld, tussen contradicties en tautologie毛n, tussen bomen en struiken, tussen pijntjes in de ene pink en de andere pink et cetera. Al die onderscheidingen zijn semantisch, betekenisdragend.
Voorts projecteren we een weefsel van min of meer basale onderscheidingen op de veronderstelde buitenwereld. En zo'n weefsel zou je het Wereldbeeld van het Gezonde Verstand kunnen noemen.
Ik weet dat er filosofen zijn die ageren tegen het Gezonde Verstand. Maar zij maken er een bekrompen karikatuur van. Zij laten het voorkomen alsof het Gezonde Verstand haaks staat op het Wetenschappelijk Wereldbeeld. Maar het Gezonde Verstand is bescheiden en staat open voor de wetenschappen. Ik vind Russell best wel een relevante filosoof maar als hij ageert tegen het Gezonde Verstand, dan overspeelt hij zijn hand. Zijn collega Moore lijkt mij wat dat betreft wijzer.
Het Gezonde Verstand van de Gewone Man. Mijns inziens dient men als filosoof de Gewone Man te respecteren. Want al met al is een filosoof slechts een mens onder de mensen en zeker geen supermens, geen Ubermensch, ook al maakt hij misschien gebruik van een taxi.
Dat Algemeen Menselijk Onderscheidingsvermogen, dat AMOV ... Dat lijkt mij de crux van de filosofie. Een onderwerp waarover men al millennia oreert, analyseert en ouwehoereert.
Ik ben grofmazig. Sorry. Maar een goed betoog over het AMOV bedraagt honderden pagina's. En dat schrijf ik niet in een uurtje. Sorry.
Bert, als het goed is heb je het adres van JanD: dan kun je je opmerkingen zelf aan hem toezenden. Als je op je blog reacties wilt plaatsen, is dat een kwestie van een paar vinkjes zetten. Als je dan ook nog een scriptje plaatst kunnen de lezers van 'ditjes en datjes' zien wie er gereageerd heeft. Zo'n script kun je laten schrijven door bv Chat (!). In het script kun je bv ook een filter zetten, dan krijg je de bijdragen van bepaalde personen of bijdragen met bepaalde krachttermen niet te zien.
Een reactie posten