woensdag 11 mei 2016

Evolutie is doelgericht (4)

Waarom mogen we evolutie -als dit inderdaad een eenvoudig logisch proces is- doelgericht noemen; en wat winnen we er mee? [1]

(1) In elk logisch proces moeten we een doel aanwijzen. Zonder doel is het technisch onmogelijk om onderscheid te maken tussen voordelige en nadelige eigenschappen.

Neem het gedrag van de mens. We moeten weten wat iemand in de zin heeft om zijn gedrag te kunnen beoordelen. Iemand loopt over het voetbalveld; hij trekt zijn sokken uit; hij gaat in het gras liggen en draait zich om; hij staat op en zingt een liedje; hij wuift naar de wolken; hij gaapt; hij raapt zijn sokken op en loopt weg.

Vraag: is zulk gedrag rationeel? Wel, zoals gezegd: dat hangt ervan af wat de be-doel-ing is van de ‘hij’. Als het hij’s bedoeling was om een vis te vangen voor het avondeten, dan is zijn gedrag niet redelijk of begrijpelijk. Was het evenwel hij’s bedoeling om gedrag te laten zien –hij bewijst ons daarmee een dienst- dat onbegrijpelijk is, dan is zijn gedrag begrijpelijk (en ik denk dat hij in zijn opzet geslaagd is).

De natuur moet op enige manier onderscheid kunnen maken tussen bruikbare en onbruikbare eigenschappen. Zou de natuur dit niet kúnnen doen, dan zou er geen sprake zijn van enige ontwikkeling of evolutie. Steeds opnieuw moeten levende bouwwerkjes een en dezelfde opdracht (doel) vervullen, - alleen dan verwerven levende wezens zich een pakket eigenschappen dat redelijk samenhangt.

In het voorbeeld van Strokenland is de oriëntatie van de stokdiertjes ’t doel: wie de juiste oriëntatie heeft, kan zich vermeerderen.

(2) De heikele vraag is of je uit het feit dat evolutie noodzakelijk een doelgericht proces is mag afleiden dat de evolutie ook een bedoeling heeft. Volgens mij mag dat. Het is in ieder geval geen logische blunder. Maar wie dit wil verdedigen heeft bepaalde intellectuele plichten: je moet klip en klaar kunnen zeggen wat de bedoeling is van evolutie. Je zou kunnen denken aan een algemeen antwoord: het voortbrengen van levende wezens allerlei (en dit is net geen platitude, maar het scheelt weinig). 

[1] Wat ik eigenlijk wil aantonen is duidelijk: ik wil laten zien dat onze logische denkwijze niet verwijst naar de 'ware architectuur van de werkelijkheid', maar dat deze berust op een paar simpele, tamelijk willekeurige evolutionaire regels. Als we kunnen laten zien dat evolutie een logisch proces is, dan is het ook niet moeilijk om te verklaren waarom wij logisch denken.

12 opmerkingen:

gert korthof zei

Filosoof Bas Haring heeft al jaren geleden in Kaas en de evolutietheorie uitgelegd dat de kern van de evolutie het idee is dat organismen en hun eigenschappen niet bestaan omdat ze een bedoeling hebben, maar omdat ze zich voortgeplant hebben. Dingen die door mensen gemaakt zijn, zoals horloges, tarwevelden, geld, paperclips, stoplichten, zomertijd, belastingformulieren, prikkeldraad en ambachtelijk bier hebben een bedoeling. Dat geldt niet voor 'dingen' in de natuur. Gifslangen, honingbijen, AIDS-virus, malaria-muggen, hallucinogene paddestoelen, geneeskrachtige kruiden en regenbogen hebben net zo min een bedoeling als het bestaan van de mens of het bestaan van het heelal. Dat wil zeggen: een bedoeling is niet wetenschappelijk vast te stellen. Het is geen wetenschappelijke vraag en er is geen wetenschappelijk antwoord. Te vragen naar de bedoeling van het bestaan van mensen, dieren en planten is alsof ze gemaakt zijn voor iets. Ze zijn nergens voor gemaakt volgens de evolutie theorie. Evolutie is een natuurlijk proces, net zoals de zwaartekracht. Bij het vallen van een steen vraag ik me ook niet af wat de bedoeling is! Daarom moet je ook niet vragen wat de bedoeling is van het evolutieproces."

(bespreking van Kaas en de evolutietheorie; dit is aanvulling op mijn eerdere literatuurverwijzing)

Bert Morrien zei

Jan-Auke,

Alles lijkt naar evenwicht te streven en als de evolutie evenwicht als doel zou hebben dan wordt dit steeds voorbij geschoten. Je kunt dit vergelijken met een simpele harmonische oscillator, daar gebeurt precies hetzelfde.
Een oscillator is een cyclische energetische structuur, de
realiteit lijkt puur uit een verzameling van dit soort structuren te bestaan en het collectieve gedrag daarvan noemen wij evolutie. Evolutie is daarmee niets anders dan een emergente eigenschap van energetische structuren.
Kijk op een halfbewolkte dag eens goed naar de wolken, dan zie je iets dergelijks gebeuren. Bedenk dat mensen wolken met praatjes zijn en begrijp dat het definitief met een wolk gedaan is wanneer die na ontstaan en ontwikkeling weer verdwijnt.
Tenminste, dat is hoe ik over deze dingen denk.

Anoniem zei

Theo, bij het vallen van een steen vraag ik mij ook niet af wat de bedoeling is. Dat mag uiteraard, maar het vallen naar de aarde van de spullen heeft de mens inzicht in de gravitatiekracht gegeven, ben als simpel natuurkundige toch blij dat er mensen zijn, die zich dit wel hebben afgevraagd.
Bert,
Definitief met een wolk gedaan is wanneer die na ontstaan en ontwikkeling weer verdwijnt.
Bert toch, daar gaat het juist gebeuren dacht ik, de regen bevloeit de aarde waar boompjes en plantjes middels een zeer ingenieuze manier van fotosynthese gebruik van maken. Dan leveren deze boompjes en stuiken ons mensen fruit, groenten en zuurstof enz. enz. Dit alles omdat de wolkjes zorgen voor regen. Dit soort systemen lijkt toch juist doelgericht ? Kom nou toch met een beter voorbeeld.

groet,
Rolf

Bert Morrien zei

Rolf,

Misschien lijkt er een doel te zijn, maar je zou net zo goed kunnen zeggen dat het doel de wolken is.
Er is sprake van cyclische processen die elkaar aan de gang houden. Dit soort processen hebben energie nodig en die wordt o.m. door de zon geleverd. Kwantummechanische processen blijken geen energie te
verliezen en die vormen de onderliggende voortdurende evoluerende bron van onze realiteit.

Prot. zei

Beste Jan,

De omgeving waarin een organisme het beste kan overleven, zorgt voor de meeste nakomelingen. Raakt een habitat ongeschikt, en kan het leven zich niet meer aanpassen, dan sterft het op die plek uit. Neem je geliefde vissen wiens blauwe meer, door langdurige droogte, is veranderd in een grote zandvlakte.

Dit uitgangspunt dwingt ons tot de logische gedachte, dat de natuur niet (alleen) selecteert aan de hand van logische regels, maar dat de kans op overleven (voor een groot deel) berust op toeval. Contingente factoren bepalen of ‘t organisme het in zijn omgeving wel of niet redt. (Dynamica is dat wat voortkomt uit de levenloze omgeving)

We kunnen onszelf de vraag stellen, waarom planten organismes zich voort? Dat zal ongetwijfeld een functie hebben. Het is nuttig en zinvol dat de meest geschikte genen worden doorgeven! In die zin, lijkt mij elk organisme doelgericht bezig met het overdragen van zijn genenpakket. Als elk organisme wil overleven, kunnen we alle levende natuur misschien wel doelgericht noemen? (Logica, zit in de levende organismes)

“Als we kunnen laten zien dat evolutie een logisch proces is, dan is het ook niet moeilijk om te verklaren waarom wij logisch denken.”

Volgens mij hebben we hier niet te maken met één, maar in ieder geval met twee processen die beide werkzaam zijn binnen het evolutieproces. Het levende en het levenloze. Ontwikkelingslogica en ontwikkelingsdynamica. ;-)

Groet, Prot.

Anoniem zei

Bert,

Je schreef als voorbeeld van ondoelmatigheid dat het definitief met een wolk gedaan is als hij verdwijnt. Ik laat je zien dat de wolk juist op zeer doelmatige wijze de aarde voorziet van de benodigde regen, hiermee aangevende hoe verkeerd het door jouw gekozen voorbeeld is. Nu antwoord je met een voor mij geleuter over kwantummechanische processen i.p.v. een duidelijk voorbeeld van ondoelmatigheid van evolutie. Geef nou toch een simpel duidelijk voorbeeld, met voor jou toch niet zo moeilijk zijn ?

groet,

Rolf

Anoniem zei

Gert,
Ik schreef Theo i.p.v. Gert. mijn nederig excuus hiervoor.

groet,

Rolf

Egbert zei

@Rolf als ik ook even mag, ondoelmatige schoonheid?

Bronvermelding: http://www.0095.info/nl/index_stellingen_thesennl_nl75.html

Anoniem zei

Egbert,
Ja daar heb je wel een punt. Schoonheid!
Als schepping de oorzaak is van het bestaan ( waarin, omdat ik niets beter weet maar in geloof ) dan geeft dit aan dat de schepper wel smaak heeft. Behalve dan weer bavianenbillen, die doen mij niet veel.

groet,

Rolf

Egbert zei

@Rolf Behalve dan weer bavianenbillen, die doen mij niet veel.

Nee, dat triggert bij mij ook niets, maar zoals altijd geldt : Beauty is the eye of the beholder.

Anoniem zei

Egbert,

Daar heb je weer een punt. Leuk !

groet,

Rolf

Egbert zei

@Rolf en nu ben jij weer aan de beurt. :-)