maandag 25 april 2016

Evolutie is doelgericht

(1) Hoe is het mogelijk dat de natuur -zonder hulp van bovenaf- zulke prachtige en nogal ingewikkelde levende bouwwerkjes kan maken?

Wel, als we evolutie opvatten als een strikt logisch proces, dan is dit wel te verklaren.

Een logisch proces is alleen mogelijk als we een bepaald doel voor ogen hebben (of wanneer er sprake is van een bepaalde 'achtergrond'). De uitspraak: 'Alle Russen dragen broeken' is logisch als we het over Rusland en de Russen hebben; maar hebben we het over de schoolprestaties van Diederik dan is deze uitspraak opmerkelijk.

We beschouwen evolutie als een doelgericht proces. Het doel van levende bouwwerkjes is om zich voort te planten.

Voorts beschouwen we een levend bouwwerkje als een verzameling eigenschappen.

Nu zijn we in staat om te laten zien waarom evolutie een logisch proces is:

Sommige eigenschappen dragen wel bij aan het doel, andere eigenschappen dragen niet bij aan 't doel (naar: wet van uitgesloten derde); verwerp de eigenschappen die niet aan dit doel bijdragen (naar: wet van contradictie); behoud de eigenschappen die wel bijdragen aan dit doel (naar: wet van identiteit [toegegeven: deze transitie behoeft verdediging, maar ik laat deze nu achterwege]).

Deze logische wetten garanderen dat je binnen de kortste keren een ingewikkeld bouwwerkje overhoudt met eigenschappen die precies bij 't ontwerp passen. Het is daarom vanzelfsprekend dat levende bouwwerkjes de indruk wekken dat ze ontworpen zijn: alsof ze het werk zijn van een logisch denkend wezen.

(2) Wie zegt dat evolutie een doelgericht proces is wordt met argusogen bekeken. Bovenstaande analyse laat echter zien dat 't mogelijk is om te betogen dat evolutie 'teleologisch' is.

Sterker: juist wie evolutie beschouwt als een doelgericht proces is in staat om te verklaren waarom de natuur opereert als een 'logicus' uit wiens hand de mooiste ontwerpen ontstaan (dit punt is formeel en erg belangrijk, dus ik herhaal: je kunt alleen logisch denken als je een bepaald doel voor ogen hebt enz.).

Wel, als bovenstaande ontleding zinvol is kun je evolutie beschouwen als een proces dat verenigbaar is met de gedachte dat er een God bestaat. God is een intentioneel bovennatuurlijk wezen & evolutie kan worden beschouwd als een doelgericht proces.


Het is daarom mogelijk om het christendom in dit opzicht te beschouwen als een -gegeven het wetenschappelijk wereldbeeld- 'adequate' religie.

22 opmerkingen:

gert korthof zei

Jan, de promotiecommissie kan dit proefschrift niet goedkeuren. Er is in het geheel niet rekening gehouden met bestaande literatuur en inzichten.

Jan-Auke Riemersma zei

Jeetje Gert, ben jij nu ook al een hele promotiecommissie? Dan ben je beter dan God, dat is een drie-een-heid, jij bent dan ongeveer een vijf-een-heid. Das veel hoor!

Maar nu serieus: geef me maar goede raad, wat is de meest in het oog springende fout?

Prot. zei

Beste Jan,

Wat gebeurt er als we god langs de meetlat van de logica leggen en de drie wetten op hem loslaten?
Passeert hij de test en kan zijn handelen dan worden gezien als doelgericht?

Groet, Prot.

Gert zei

Evolutie is geen doelgericht proces omdat je niet kunt zeggen dat evolutie een doel heeft, zoals het produceren intelligent leven uitgaande van de eerste levensvormen, of welk ander doel dan ook.

Ook als je bedoelt evolutie produceert levensvormen die doelgericht lijken te gedragen of levensvormen die ontworpen lijken te zijn. Darwin en navolgers toonden aan dat ze alleen ontworpen LIJKEN te zijn, maar zijn voortgebracht door een proces dat geen doel had, en de levensvormen die het heeft voortgebracht kennen de doelen niet die wij aan hen toeschrijven.

JanD zei

vraag van Jan AR "Hoe is het mogelijk dat de natuur -zonder hulp van bovenaf- zulke prachtige en nogal ingewikkelde levende bouwwerkjes kan maken?"
antwoord van JanD:
De natuur zelve is creatief. Die heeft geen hulp van bovenaf nodig. Die creativiteit komt uit het diepe binnenste: de eenheid (of monade zie monadologie) die zijn geestelijke essentie in de stof tot uitdrukking wil brengen. Niet als doelgerichtheid, maar als een creatief proces van zelfwording: swabhava (Sanscriet)

God en doel bestaat niet: Deus sive Natura.

Jan-Auke Riemersma zei

Gert, "evolutie is geen doelgericht proces, omdat evolutie geen doel heeft." Als dat geen tautologie is.

Maar als het doel van evolutie niet voortplanting is (instandhouden), dan is er toch helemaal geen sprake van evolutie: hoe dan ook?

Jan-Auke Riemersma zei

JanD, de natuur is creatief- maar dat is geen verklaring, toch? Hooguit een constatering (je ziet dat de natuur creatief is). Veel aardiger is het om te kijken of er aan deze creativiteit wat simpele regels ten grondslag liggen.

Jan-Auke Riemersma zei

Prot, nee, een dergelijke test is niet van toepassing op God. God is geen 'logisch wezen'. Desondanks mag je gewoon stellen dat God een intentioneel wezen is: dat is een kwestie van hoe je God definieert. Het een bijt het ander niet, zoals jij lijkt te denken.

JanD zei

JanAR.
Dat de natuur creatief is, dat is waar te nemen. Maar op het moment dat je naar een verklaring gaat zoeken, ontgaat je de essentie daarvan. Ik meen dat je dan de natuur ontheiligd. Je breekt de "heiligheid", de "heelheid", de "eenheid" dus, op in fragmenten.

Waarom zouden we naar simpele regeltjes zoeken van die creativiteit? Mij lijkt dat oorzaak en gevolg omkeren.
Ik meen juist dat wetten en regeltjes voortkomen uit een reductionistische verstandelijke bestudering van het gedrag van de natuur. En dat gedrag van de natuur is het resultaat van de creativiteit.

Aardiger is, lijkt mij, om niet alleen met het verstand maar met heel het menselijk wezen aanwezig te zijn in het mysterie. Verstand en gevoel en alle andere zintuigen, een te worden in de be"leving".



Gert zei

Maar als het doel van evolutie niet voortplanting is ...

Jan, natuurlijke processen hebben geen doel. Dit is allemaal zo basic, ik snap niet dat je in deze context het woord doel nog durft te gebruiken.
Ik hebben hier boven in telegramstijl weergegeven. Dit is toch allemaal al lang duidelijk. De zon, wolken, bergen, zwaartekracht, eb en vloed, de ijstijden, de regenboog, rotatie van de aarde, bomen, erosie, sex, evolutie hebben geen doel.
Hoogstens kun je zeggen zonder voortplanting geen evolutie. Zonder wolken geen regen. Zonder zon geen fotosynthese.

Gert zei

Jan, je zegt toch ook niet: het doel van mutatie is materiaal aanleveren voor natuurlijke selectie? Mutatie is een doelloos chemisch proces.

Trouwe Lezeres zei

Gert,

Al eens eerder heb ik (op jouw blog) de vraag gesteld hoe het komt dat er zo wie zo de drang tot (over)leven is. Waarom komt die drang toch vandaan? Ik zou me (theoretisch) ook voor kunnen stellen dat materie tot in de eeuwigheid gewoon 'dode' moleculen blijven.
Op die vraag kreeg ik geen antwoord.
Die vraag over de drang, de wil, tot leven gaat toch vooraf aan het eventuele doel van evolutie? Er moet eerst een vorm van leven zijn, voordat er evolutie kan plaatsvinden.
Als er geen antwoord is te geven op de vraag waar de drang tot leven vandaan komt, hoe kan iemand dan vaststellen of er wel of geen doel is in/bij natuurlijke processen?

Bert Morrien zei

Jan-Auke, Gert, Trouwe Lezeres,

Vorig jaar diende er zich een theorie aan die ook over de doelgerichtheid van evolutie ging, gebaseerd op het lerend vermogen van evolutionaire processen. Dit vermogen werd vroeger als het privilege gezien van levende materie, maar sinds Donald Hebb in 1949 het biologische leerproces wat zijn naam draagt heeft ontdekt, heeft Marvin Minsky in 1951 met een eerste implementatie van een kunstmatig lerend systeem naar Hebbiaanse model aangetoond dat dode materie eveneens het vermogen tot leren bezit. Die ontwikkeling heeft zich voortgezet en vormt nu het domein van kunstmatige intelligentie.
KI wordt dermate goed begrepen dat verschillende onderzoekers dit ook als een model zien van het biologische brein. Een geheel nieuw inzicht is echter dat ook evolutie een manifestatie van een Hebbiaans leerproces blijkt te zijn. Binnen de evolutie werden willekeurige mutaties en een selectiemechanisme gezien als de oorzaak van een niet toevallige grotere overlevingskans van een beter aangepast organisme.
Daarbij werd de schijnbare doelgerichtheid van evolutie toch vaak als raadselachtig ervaren.
In een artikel Richard A. Watson en Eörs Szathmáry van 16 December 2015 wordt aangetoond dat die doelgerichtheid door een Hebbiaans leerproces verklaard kan worden.
Een abstract is te vinden op de volgende link.
http://dx.doi.org/10.1016/j.tree.2015.11.009
Het artikel zelf is payware, maar op arxiv was al eerder het volgende document te vinden van o.m. dezelfde auteurs.
http://arxiv.org/pdf/1506.06374

Jan-Auke, je schreef: "Wel, als bovenstaande ontleding zinvol is kun je evolutie beschouwen als een proces dat verenigbaar is met de gedachte dat er een God bestaat. God is een intentioneel bovennatuurlijk wezen & evolutie kan worden beschouwd als een doelgericht proces."
Dat kan, maar als evolutie het zonder God kan, dan zie ik niet waarom je dat zou moeten aannemen.

Theo zei

Aanhangende aan Trouwe Lezeres,
miljoenen jaren bestonden er uitsluitend eencellige organismes, die hadden tot op heden kunnen blijven voortbestaan. Er is geen oorzaak waarom er meercellige organismes ontstonden om te overleven, lijkt het.

Evolutie zal het wel de meest afgezaagde vragen vinden, en typisch iets voor creationisten vermoed ik, om al de geslaagde ontwerpen te verklaren die het bestaan deelachtig is, hebben ze eigenlijk alleen maar tijd als oorzaak, geef het de tijd en het gebeurd. Maar tijd op zichzelf doet niets, teneinde een ontwerp te creëren zou je eerder een intentie vermoeden, een idee, een 'schets'. Wil de mens iets scheppen moet hij het eerst bedenken, een idee erover vormen. Maar evolutie deed het allemaal zonder dit. Ik vind dat nog steeds verbijsterend.

Je zou behalve God ook in een andere richting kunnen denken, om even Jan R. te verassen, bv. inmenging door een andere intelligentie. (Of misschien een vermoeden in de richting van bv. Von Daniken, waren de goden kosmonauten.)

Egbert zei

@Theo,

Dat de evolutie doelgericht is, lijkt me wetenschappelijk wel vast te stellen door observatie van opklimmende niveaus van complexiteit.

Maar het doel van de evolutie is wetenschappelijk niet vast te stellen, daar kunnen we slechts over blijven speculeren en mag een ieder zijn eigen invulling aan geven.

Ik denk niet dat @Jan op deze wijze, nog in de bloei van zijn leven, even verast wil worden. :-)

Gert zei

TL, de drang tot leven is een onwetenschappelijke begrip, het heeft geen zin om wetenschappers daar vragen over te stellen. Je kunt wachten tot je een ons weegt, helaas. Voor een wetenschapper is het net zo onzinnig als te vragen waar de levensdrang blijft als je dood gaat.

Bert, met je laatste zin ben ik het eens.

Theo zei

Egbert,
Von Däniken had een bestseller met zijn boek, (en aanverwante boeken), zo verrassend is het idee helemaal niet, het is een alternatieve manier om je voor te stellen hoe leven ontstond en complexiteit.
Bepaalde atheïsten vinden dat een meer plausibele verklaring dan God.

Gert, het is verrassend dat zelfs dieren in de bio industrie waarbij je nauwelijks van een bestaan kunt spreken, toch die overlevingsdrang hebben.

Trouwe Lezeres zei

Gert,

Je zegt op 26 april 2016 11:16

'Darwin en navolgers toonden aan dat ze alleen ontworpen LIJKEN te zijn, maar zijn voortgebracht door een proces dat geen doel had, en de levensvormen die het heeft voortgebracht kennen de doelen niet die wij aan hen toeschrijven.'

Je zegt in je laatste post:......'de drang tot leven is een onwetenschappelijke begrip, het heeft geen zin om wetenschappers daar vragen over te stellen.

Dat kan ik begrijpen maar dan begrijp ik niet hoe de wetenschap dan wel met stelligheid kan zeggen dat natuurlijke processen geen doel hebben. Ligt zo'n uitspraak niet op het zelfde vlak?

Bert Morrien zei

Theo,

Wat zouden fokkers moeten aanvangen met vee dat geen overlevingsdrang heeft?
Ik denk trouwens dat veel doorgefokt slachtvee ook zonder dat het geslacht wordt minder oud wordt dan vee wat een langere economische levensduur heeft.
Fokkers proberen verassingen juist uit te sluiten, dus wat jij constateert lijkt mij juist niet verrassend.

Theo zei

@Bert,
het zijn concentratiekampen van ellende, maar een dier kan geen suicide plegen. Dus maak het niet mooi, zo geweldig is de westerse beschaving niet.
Desondanks domineert zijn overlevingsdrang, terwijl ze in volslagen wanhoop verkeren.

Theo Smit zei

Jan, ook zonder de drie logische grondregels, die wie weet mogelijk onbewust in elk brein rondwaren, benader je hier weer de vraag van mijn kind-tijd en inmiddels kindsheid: waarom is er zonder doel ooit naar voortplanting en (dat valt daarvan afgeleid misschien nog wel te begrijpen) concurrentie via de liberale huishouding ontstaan? Voortplanting is een/geen doel, maar kennelijk wel gebeurd? Waarom? Zoals je begrijpt: de vraag van de vijf jarige en die van een vijfentachtigjarige. Niet hoe alleen maar waarom kon de evolutieroute van Darwin ook de weg zijn, de waarheid en het leven. Het is cynisch humanitair zonder gps bedacht: waarom is leven uit moleculen of atomen naar 'concurrentie' ontwikkeld. Daar zweemt iets van 'doelgerichtheid'. In de menselijke 'betekenisgeving' Ik 'vind' dat nog steeds het grootste raadsel, dat noch door God, Tao-verhandelingen, of Darwin in de achtertuin wordt beantwoord: waarom id potverdriejandubbeltjes de 'voortplanting' als model gekozen en het libido? Wat een onzin!

Gerdien de Jong zei

Jan Riemersma zegt: "Maar als het doel van evolutie niet voortplanting is (instandhouden), dan is er toch helemaal geen sprake van evolutie: hoe dan ook? "
Dat maakt voortplanting toch niet het doel van evolutie? Voortplanting is éen van de noodzakelijke mechanismen voor evolutie, maar dat is toch wat anders dan 'doel'?